Warsztaty botaniczne na Azorach

Ważnym elementem działalności naszego Zakładu jest prowadzenie zagranicznych warsztatów botanicznych dla Studenckiego Koła Naukowego Botaników „Gatun”, działającego przy naszej jednostce. W 2025 r. kontynuowaliśmy poznawanie roślinności i flory regionu Makaronezji. Po wcześniejszych badaniach na Maderze oraz La Palmie (Wyspy Kanaryjskie) studenci mieli tym razem możliwość zapoznać się z przyrodą archipelagu Azorów, a dokładnie jego największej wyspy – São Miguel. Zajęcia terenowe rozpoczęliśmy w rejonie Furnas, gdzie studenci obserwowali roślinność rozwijającą się w obrębie kaldery wulkanicznej oraz wokół jeziora kraterowego Lagoa das Furnas. Obszar ten charakteryzuje się intensywną aktywnością geotermalną – licznymi fumarolami i gorącymi źródłami. Ważnym elementem zajęć była także wizyta w muzeum poświęconym przyrodzie i historii geologicznej Azorów, pozwalająca lepiej zrozumieć procesy wulkaniczne kształtujące krajobraz i roślinność archipelagu. Kolejnym etapem zajęć terenowych była Lagoa Azul – jedno z najbardziej znanych jezior kraterowych wyspy. W trakcie wędrówki wokół kaldery studenci obserwowali zróżnicowanie roślinności związane z gradientem wysokościowym i wilgotnościowym. Zmienna pogoda, typowa dla klimatu oceanicznego Azorów, nie przeszkodziła w dokumentowaniu licznych gatunków roślin oraz w analizie zróżnicowania krajobrazu roślinnego tego obszaru. Szczególnie cennym przyrodniczo miejscem okazała się kaldera Lagoa do Fogo, gdzie można zaobserwować jeszcze fragmenty stosunkowo dobrze zachowanej roślinności naturalnej Azorów. W trakcie zajęć studenci mieli możliwość obserwacji licznych endemicznych gatunków archipelagu, takich jak Erica azorica, Dryopteris azorica, Lysimachia azorica, Laurus azorica czy Vaccinium cylindraceum. Duże zainteresowanie wzbudziła także paproć Hymenophyllum tunbrigense, której niezwykle cienkie liście zbudowane są z pojedynczej warstwy komórek – co stanowi rzadko spotykane przystosowanie do wilgotnych warunków siedliskowych. Jednym z ważniejszych punktów programu była również wędrówka na najwyższy szczyt wyspy Pico da Vara, gdzie studenci mogli zapoznać się z roślinnością górską Azorów. W trakcie zajęć obserwowano liczne gatunki endemiczne, m.in. Hedera azorica, Vaccinium cylindraceum, Tolpis azorica oraz Juniperus brevifolia, który jest charakterystycznym elementem azorskich lasów górskich. Uzupełnieniem programu zajęć była wizyta na historycznej plantacji herbaty, jednej z nielicznych w Europie, znajdującej się właśnie na wyspie São Miguel. Podobnie jak podczas wcześniejszych warsztatów terenowych, także i tym razem korzystaliśmy z aplikacji iNaturalist, prowadząc projekt typu citizen science. W trakcie wyjazdu uczestnicy zarejestrowali 1762 obserwacje roślin i grzybów, które obejmowały łącznie 368 gatunków, w tym liczne taksony endemiczne dla archipelagu Azorów. Zebrany materiał dokumentacyjny stanowi cenne uzupełnienie danych dotyczących rozmieszczenia roślinności na wyspie São Miguel.

Link do projektu INaturalist: https://www.inaturalist.org/projects/skn-gatun-na-azorach 

Autor tekstu: Marek Malicki